ادبیات سوم راهنمایی

کودکی از جمله ی آزادگان       

                                 رفت برون با دو سه همزادگان

دانشهای ادبی:

قالب شعر: مـثـنوی

قافیه: آزادگان،همزادگان

جناس: آزادگان ،همزادگان

دانشهای زبانی:

برون: بیرون

همزادگان: هم سن و سال ها

جمله ی آزادگان: گروه نُجَبا

معنی :

کودکی از نجیب زادگان با دوسه نفر از همسالان

خود برای تفریح بیرون رفت.

پای چو در راه نهاد آن پسر       

                                پویه همی کرد و در آمد به سر

دانش های ادبی:

قافیه: پسر،سر

جناس: پسر،سر

آرایه ی کنایه: پای در راه نهاد کنایه از به راه افتاد، از

 منزل خارج شد.

مراعات نظیر: پا ــ سر

مصراع دوم: کنایه از دویدن و با سر به زمین خوردن

دانش های زبانی:

آن پسر: صفت و موصوف

درآمد به سر: باشتاب بیرون آمد

پویه کرد: دوید، باشتاب خارج شدن

معنی:

وقتی که آنها به راه افتادند،پسر شروع کرد به 

 دویدن وشیطنت کردن که ناگهان باسر به زمین خورد.

 پایش ازآن پویه درآمدزدست   

                               مِهردل ومُهره ی پشتش شکست

دانش های ادبی:

قافیه: دست، شکست

جناس: مهر،مهره

مراعات نظیر: پا،دست،دل، پشت

دانش های زبانی:

پشتش: پشتِ او، مضاف و مضاف الیه

مهر دل او شکست: (عاطفی) وقتی دید دوستان او

از او دل سرد شدند دلش شکست.

مُهره ی پشت او شکست: (جسمی) بر اثر زمین

خوردن مُهره ی پشتش شکست.

معنی:

بر اثر دویدن و شتاب،کنترل خود را از دست داد و

زمین خورد و مهره ی پشتش شکست و همچنین

دل او بر اثر صحبت های دوستان غمگین شد.

شدنفس آن دو سه هم سال او

                                 تــنـــگ تر از حـادثــه ی حــال او

دانش های ادبی:

قافیه:سال،حال

ردیف: او

جناس: سال، حال ــ دور، او ــ از ،او

کنایه:نفس تنگ شدن کنایه از نفس ها به شماره

افتاد،ترسیدن،اضطراب داشتن

 دانش های زبانی:

دو سه هم سال: صفت و موصوف

هم سال: واژه ی مشتق( هم + سال)

تنگ تر: واژه ی ساده (تنگ + تر)

معنی:

نفسِ دوستانِ او از حادثه ای که برای او پیش آمده

بود به شماره افتاد و بسیار ترسیدند.

آن که ورا دوست ترین بود گفت

                                 دربُــن چاهـــیش ببـاید نهـــفــت

دانش های ادبی:

قافیه: گفت، نهفت

جناس: آن، بُن

دانش های زبانی:

دربُن چاه: در قعر چاه،در ته چاه

نهفت: پنهان کرد

ورا: او را یا وی را، مخفف است

دوست ترین:دوسترین صحیح است به سبب تناسب

وزن شعر.(صفت عالی)

(ش) در چاهیش: مفعول است.

بباید: باید

معنی:

در بین کودکان آنکه با او صمیمی تر بود گفت:باید

اورا ته چاهی بیندازیم(پنهان کنیم).

تا نشــود راز چـــو روز آشــکـار

                                 تا نشویم از پدرش شــرمـســـــار

دانش های ادبی:

قافیه: آشکار،شرمسار

جناس: راز، روز ــ راز، از ــ نشود، نشویم

مصراع اول تشبیه دارد:راز: رکن اول (مشبه)،

روز :رکن دوم(مشبه به)

آرایه ی ادبی تصدیر: تانشود،تا نشویم، شاعر هر دو

 مصراع را با یک عبارت شروع کرده است.

دانش های زبانی:

پدرش: پدر او، مضاف و مضاف الیه

شرمسار: خجالت زده

آشکار: واژه ی دو تلفظی:آشِکار ــ آشْکار

معنی:

دوست صمیمی کودک گفت:اورا به ته چاه بیندازیم

تا این اتفاق مانند رازی پنهان بماندو آشکار نشود و

ما مقابل پدرش شرمنده نشویم.

عاقـبت انـدیش ترین کــودکـی

                                   دشمن او بــود از ایشـــان یکــی

دانش های ادبی:

قافیه:کودکی، یکی

جناس: او، از

دانش های زبانی:

عاقبت اندیش ترین:واژه ی مرکب،(عاقبت+اندیش+ترین)

کودکی: واژه ی ساده،(کودک + ی) نشانه ی نکره

و تاثیری در ساختمان واژه ندارد.

معنی:

از میان آن کودکان،کودکی بود که بسیار دانا

بود و با این کودک دشمنی داشت.

گفت :"همانا که درین ،همرهان

                                    صـــــورت ایـن حال نمـاند نـهــان

دانش های ادبی:

قافیه: همرهان، نهان

دانش های زبانی:

همرهان: همراهان، مخفف است.

درین: در این: مخفف است

نهان: پنهان ،مخفی

مونولوگ: کودک با خودش سخن گفت.

معنی:

 کودکی که دشمن آن کودک بود با خود

اندیشیدکه:" این اتفاق در بین این چند کودک پنهان

 نمی ماند و این راز حتماً فاش می شود."

توجه: معنای دوبیت ۹ و ۱۰ بهم وابسته است.

چون که مرا زین همه دشمن نهند

                                    تـــهمت ایـن واقـعـه بر مـن زننـد"

دانش های ادبی:

قافیه: دشمن، من

ردیف : نهند

مراعات نظیر: دشمن ،تهمت

جناس: زین، این

دانش های زبانی:

زین: از این

تهمت: افترا،گمان بد

این واقعه: صفت و موصوف،رویداد،حادثه

معنی:

آن کودک عاقل و دور اندیش با خود گفت: چون

من را دشمن کودک می دانند،مطمئناًکه این اتفاق

روزی آشکارمیشودو پنهان نمی ماند و حتما بمن

 تهمت خواهند زد.

زی پدرش رفــت و خــبر دار کـــرد

                                   تا پدرش چــاره ی آن کـار کــــــــرد

دانش های ادبی:

قافیه: خبردار، کار

ردیف : کرد

دانش های زبانی:

زی: به سوی، به سمت

خبردار: آگاه

چاره: درمان

معنی:

آن کودک دور اندیش به سوی پدر آن پسر رفت و او

را ازاتفاقی که افتاده بود باخبر کرد ،تا اینکه پدرش

چاره ای بیندیشد.

هرکه در او جوهـر دانایی اســـت

                                    برهـمه چیـزش تـــوانـایی اســــت

دانش های ادبی:

قافیه: دانایی، توانایی

ردیف: است

جناس: بر، در ، هر

دانش های زبانی:

جوهر: اصل،گوهر

جوهر دانایی: آگاهی و هوشیاری،اضافه ی تشبیهی

(ش) در چیزیش: نهاد است ،او برهمه چیز تواناست.

توانایی: قدرت

معنی:

در وجود هر کسی که گوهر دانایی و خرد

باشدمطمئناًاو برانجام هر کاری قادر و تواناست.

دشمن دانا که غـــم جان بـــــوَد

                                    بهــتر از آن دوســت که نادان بـــود

                                                  "مخزن الاسرار،نظامی"

دانش های ادبی:

قافیه:جان، نادان

ردیف: بود

آرایه ی تضاد: دشمن،دوست ـــ دانا، نادان

آرایه ی واج آرایی:حرف (ن)

دانش های زبانی:

دشمن دانا: موصوف و صفت

بهتر: واژه ی ساده(به + تر) (تر) و (ترین) تاثیری در

ساختمان واژه ندارد.

معنی:

 دشمن عاقل و دانا که غم خوار انسان باشد،بسیار

بهتر از آن دوستی است که نادان می باشد.

 تاریخ ادبیات:

مثنوی مخزن الاسرار: سروده ی نظامی گنجه ای و

در حدود۲۲۶۰بیت در اخلاق و مواعظ و حِکَم است

که در حدود سال ۵۷۰هـ . ق به اتمام رسید.